Қазақстандағы AI-автоматтандыру нарығының көлемі: ресми база негізіндегі бағалау

Қысқаша жауап

Бұл нарыққа ресми мемлекеттік бағалау мүлдем жоқ. Duna.kz оны ресми өлшенген жалғыз көрсеткіштен — ЖИ пайдаланатын 5 119 ұйымнан (ҚР ҰСБ, 2025) — және сценарийлік орташа шығын деңгейінен құрастырды.

Ұйымның жылдық шығыны	Нарық көлемі	АКТ шығындарындағы үлесі
1 млн ₸	5,1 млрд ₸	0,6%
3 млн ₸	15,4 млрд ₸	1,9%
10 млн ₸	51,2 млрд ₸	6,4%

Жұмыс диапазоны — жылына 5–51 млрд теңге. Жоғарғы сценарий Қазақстан ұйымдарының АКТ-ға жұмсаған бүкіл шығындарының 6,4%-ын құрайтын еді — бұл компаниялардың небәрі 3,4%-ына ғана енгізілген технология үшін шынайылықтың ең соңғы шегі.

Орташа сценарий (15,4 млрд теңге, елдің АКТ бюджетінің 1,9%-ы) ең ақылға қонымды болып көрінеді, бірақ оны нақты растайтын ресми қаржылық деректер жоқ.

Шығындар құрылымы арқылы тексеру

2025 жылы ұйымдардың АКТ-ға жұмсаған жиынтық шығындары — 800,3 млрд теңге. Оның ішінде автоматтандыруға әлеуетті қатысы бар баптар:

• Лицензиялық БҚ — 103,1 млрд
• БҚ-ны жеке әзірлеу және жетілдіру — 122,1 млрд
• Үшінші тарап ұйымдарының қызметтері — 352,3 млрд
• Барлығы: 577,4 млрд теңге

AI-автоматтандыру нарығының 15,4 млрд теңге көлеміндегі бағалауы осы соманың 2,7%-ын құрайды. Нарыққа енудің бастапқы сатысында тұрған технология үшін бұл әбден үйлесімді көрсеткіш.

Нарықтың ең жақын резерві

Бұл зерттеудің ең мазмұнды саны — нарық көлемі емес, ішкі бизнес-процестері автоматтандырылған, бірақ ЖИ-ді әлі қолданбайтын 26 428 ұйым. Бұл бағалау: автоматтандырылған 31 547 ұйымнан ЖИ қолданатын 5 119 ұйым шегерілді, ЖИ қолданатын ұйымдардың барлығы бірінші топқа кіреді деген болжаммен.

Бұл абстрактілі TAM емес. Бұл мынадай нақты сипаттағы компаниялар:

• ішкі процестерін сипаттап, автоматтандырған, яғни оларда өңделген деректер бар;
• БҚ мен мердігерлерге қазірдің өзінде нақты ақша төлеп отыр;
• ЖИ-ді енгізудің мәні болатын кемелдік деңгейінен өтіп қойған.

Жалпы 152 мың ұйым емес, дәл осы 26 мың компания алдағы бірнеше жылдың нақты мекенжайлық нарығын (SAM) құрайды.

TAM, SAM және SOM

Бір ұйымға жылына шартты түрде 1 млн теңге шығын кезінде:

Деңгей	Негіздеме	Ұйымдар	Көлемі
TAM	Интернетке қолжетімділігі бар ұйымдар	113 998	114,0 млрд ₸
SAM	Автоматтандырылған процестері барлар	31 547	31,5 млрд ₸
SOM	Қазірдің өзінде ЖИ пайдаланатындар	5 119	5,1 млрд ₸

SAM мен SOM арасындағы алшақтық — базалық сценарий кезінде тура сол 26 428 ұйымды және 26,4 млрд теңгені құрайды.

Нарықты не тежейді

Баға емес, алдыңғы баспалдақ. Ұйымдардың 79,3%-ында автоматтандырылған процестер жоқ, ал 93,6%-ы бұлтты технологияларды пайдаланбайды. Сипатталған процестері мен жиналған деректері жоқ компанияға ЖИ-ді енгізетін базаның өзі жоқ.

Қаражат емес, адамдар. Бизнес цифрлық дағдыларды үйретуге жылына небәрі 903,3 млн теңге жұмсайды — бұл компьютері бар бір жұмыскерге жылына 677 теңге (Duna.kz №48 «Как бизнес Казахстана использует генеративный ИИ» зерттеуі). Технологияны сатып алуға болады, бірақ оны игеру шеберлігін сатып алу мүмкін емес.

Сұраныс емес, ұсыныс. Сыртқы ұйымдардың қызметтеріне кететін шығын (352,3 млрд) лицензияларға кететін шығыннан 3,4 есе асып түседі. Қазақстан бизнесі дайын өнімді емес, мердігердің қызметін сатып алуға дағдыланған, сондықтан AI-автоматтандыру нарығы ең алдымен интеграциялық қызметтер нарығы ретінде өседі.