Қазақстандағы еңбек нарығы және персонал іріктеу 2026: бос орындар, орын үшін бәсекелестік, жалақы және жалдау құны

Қысқаша жауап

2026 жылы Қазақстанның еңбек нарығы жаппай кәсіптерде — жұмыс берушінің, ал тар мамандықтарда — кандидаттың нарығы. ҰСБ деректері бойынша, 2026 жылғы I тоқсанда жұмыссыздық деңгейі 4,5% болды, орташа номиналды жалақы — 461 486 ₸, кәсіпорындарда 59 074 бос жұмыс орны тіркелді. Сол тоқсанда hh.kz-те белсенді түйіндемелер 17,6%-ға көбейіп, бос орындар 12,8%-ға азайды, бәсекелестік бір бос орынға 15,7 түйіндемеге жетті.

HR-қызметтер мен рекрутинг нарығының ресми бағалауы ашық дереккөздерде жоқ, сондықтан Duna.kz нарық көлемін атамайды, жалдау құнын ашық деректер бойынша есептейді: ұсынылатын жалақының медианасы 300 801 ₸ болғанда (hh.kz, 2026 жылғы I тоқсан) 1–2 айлықақы көлеміндегі агенттік сыйақысы типтік маман үшін 0,3–0,6 млн ₸, ал тәжірибелі IT-маман үшін 1,6 млн ₸-ге дейін (Duna.kz бағалауы, сценарийлер).

Негізгі көрсеткіштер

Көрсеткіш	Мәні	Дереккөз, кезең
Жұмыссыздық деңгейі	4,5% (446 049 адам)	ҚР ҰСБ, 2026 ж. I тоқсан
Орташа номиналды жалақы	461 486 ₸	ҚР ҰСБ, 2026 ж. I тоқсан
Медианалық жалақы (ҰСБ бағалауы)	331 527 ₸	ҚР ҰСБ, 2026 ж. I тоқсан
Кәсіпорындардағы бос жұмыс орындары	59 074	ҚР ҰСБ, 2026 ж. I тоқсанның соңы
hh.kz-тегі белсенді бос орындар / түйіндемелер	117 мың (−12,8%) / 1,8 млн (+17,6%)	hh.kz, 2026 ж. I тоқсан
hh.индекс (бір бос орынға түйіндеме)	15,7 (жылына +35,3%)	hh.kz, 2026 ж. I тоқсан
Ұсынылатын жалақының медианасы	300 801 ₸ (−3,8%)	hh.kz, 2026 ж. I тоқсан
Кәсіпорындардың бір бос орнына жұмыссыздар	7,6	ҰСБ деректері бойынша Duna.kz бағалауы
Типтік маманды сырттан іріктеу	0,3–0,6 млн ₸	Duna.kz бағалауы, сценарийлер

Еңбек нарығы: жұмыссыздық және бос орындар

ҰСБ деректері бойынша, 2026 жылғы I тоқсанда жұмыс күші 9 838 074 адамды, жұмыспен қамтылғандар — 9 392 025 адамды құрады, оның ішінде жалдамалы қызметкерлер — 7 290 446. Жұмыссыздар — 446 049 адам, жұмыссыздық деңгейі — 4,5% (2025 жылдың барлық тоқсандарында 4,6%), жастар (15–34 жас) жұмыссыздығы — 3,0%.

2026 жылғы I тоқсанның соңында кәсіпорындарда 59 074 бос жұмыс орны болды — алдыңғы тоқсаннан 2 874-ке аз. Бос орындардың 29,6%-ы өнеркәсіпке, 16,8%-ы мемлекеттік басқару мен қорғанысқа, 10,5%-ы көлік және қоймалауға тиесілі. Өңірлер арасында көшбасшылар — Алматы (12 754) және Астана (7 112).

Duna.kz бағалауы: 446 049 жұмыссыз ÷ 59 074 бос орын = кәсіпорындар статистикасында бір бос орынға 7,6 жұмыссыз. Алматы мен Астана бірге ресми бос орындардың 33,6%-ын береді (19 866 ÷ 59 074), ал hh.kz-те олардың үлесі 62,7% (40,0% + 22,7%). Бұл айырмашылық онлайн-рекрутингтің екі мегаполисте шоғырланғанын көрсетеді; өнеркәсіптік өңірлер, сірә, басқа арналар арқылы жалдайды.

Бос орындар үшін бәсекелестік және жалақы күтулері

hh.kz деректері бойынша, 2026 жылғы I тоқсанда белсенді бос орындар 117 мыңнан асты (жылына −12,8%), белсенді түйіндемелер — 1,8 млн-нан асты (+17,6%). hh.индекс бір бос орынға 15,7 түйіндемеге дейін өсті (+35,3%); ең жоғары бәсекелестік — стратегия және консалтингте (79,6), ең төменгісі — сақтандыруда (10,9), ең жылдам өсім — IT-де (+160,8%). Ел бойынша ұсынылатын жалақының медианасы — 300 801 ₸ (−3,8%), Астанада — 326 818 ₸, Алматыда — 325 683 ₸.

hh.kz деректері бойынша, 2025 жылы түйіндемелердегі күтілетін жалақының медианасы 304 мың ₸, бос орындардағы ұсыныс — 296 928 ₸ болды. Duna.kz бағалауы: күтулер ұсыныстардан небәрі 2,4%-ға жоғары (304 000 ÷ 296 928 − 1). Жарияланымдарда кездесетін «+34%-ға дейінгі» алшақтық ашық деректермен расталмайды.

IT-де жағдай керісінше. hh.kz деректері бойынша, 2025 жылғы I тоқсанда 6 жылдан астам тәжірибесі бар маманның күтілетін жалақы медианасы — 508 442 ₸, ал 6 жылдан астам тәжірибеге арналған бос орындардағы ұсыныс — 782 639 ₸. Duna.kz бағалауы: ұсыныстар күтулерден 54%-ға жоғары; 3–6 жыл тәжірибе үшін — 33%-ға (529 778 және 398 377 ₸). Бұл — бір адамдардың емес, әртүрлі іріктемелердің (түйіндемелер мен бос орындар) медианаларын салыстыру: ықтимал түсіндірме (болжам) — бос орындарда жалақы көбіне қиын позициялар бойынша көрсетіледі.

Мамандану (hh.kz, 2026 ж. ақпан)	Бос орындар үлесі	Ұсыныс медианасы
Сату жөніндегі менеджер, клиенттік менеджер	11,1%	302 199 ₸
Бухгалтер	7,6%	341 731 ₸
Сатушы-кеңесші, кассир	4,5%	208 068 ₸
Жүргізуші	2,2%	313 947 ₸
Әкімші	2,1%	234 187 ₸
Маркетинг жөніндегі менеджер	1,6%	356 923 ₸
Колл-орталық операторы	1,5%	214 519 ₸

Жалақы: тапшылық қай салада қымбатқа түседі

ҰСБ деректері бойынша, 2026 жылғы I тоқсанда орташа жалақы тау-кен өндіру өнеркәсібінде — 1 068 068 ₸, қаржы және сақтандыру қызметінде — 1 010 271 ₸, ақпарат және байланыста — 883 837 ₸, көлік және қоймалауда — 654 342 ₸, өңдеу өнеркәсібінде — 591 537 ₸, саудада — 430 171 ₸ болды.

Duna.kz бағалауы: тау-кен өндірісі өңдеу өнеркәсібінен 1,8 есе көп төлейді (1 068 068 ÷ 591 537). Қалалық зауыттарға инженерлер мен техниктерді ұстап қалудың қиындығын осымен түсіндіруге болады: кадр үшін бәсекелес — көрші зауыт емес, жер қойнауын пайдаланушы. ҰСБ деректеріне шағын кәсіпорындар кірмейді, сондықтан шағын бизнесте жалақы деңгейі төменірек.

ҰСБ деректері бойынша, жыл ішінде жалақы ең жылдам ауыл шаруашылығында (+20,3%), қаржыда (+18,1%) және көлік пен қоймалауда (+12,9%) өсті. Логистикадағы жұмыс беруші үшін бұл бір жыл бұрын жасалған жалдау бюджеті нарыққа енді сәйкес келмейтінін білдіреді.

Кадр қызметтері нарығы қалай құрылған

Статистикада кадр қызметтері — ЭҚЖЖ 78 «Жұмысқа орналастыру жөніндегі қызмет» бөлімі. Оның көлемінің жаңа жария бағалауы табылмады. Табылған соңғы бағдар — Forbes.kz келтірген 2017 жылғы I жартыжылдық деректері: 105,9 млрд ₸, оның 82,8%-ы — персонал ұсынатын компаниялар, тек 16,1%-ы (17,1 млрд ₸) — іріктеу агенттіктері; 83,2 млрд ₸ Атырау облысына тиесілі болды. Қорытынды: статистикалық «HR-қызметтер нарығы» — бұл ең алдымен рекрутинг емес, мұнай-газ жобаларына персонал ұсыну. 2017 жылғы сандар 2026 жылға көшірілмейді және тек құрылымды түсіну үшін келтірілген.

Персонал ұсынуды (аутстаффинг) ҚР Еңбек кодексінің 137-1-бабы реттейді. Қызметкерлерді қабылдаушы тарапқа жіберуге тек төрт жағдайда жол беріледі: жеке тұлғалардың үй шаруашылығындағы жұмыс, белгілі бір жұмысты орындау, уақытша жоқ қызметкерді алмастыру және маусымдық жұмыс. Ауыр және зиянды жұмыстарға жіберу тек қабылдаушы тараптың жұмыс орындары аттестатталған жағдайда мүмкін, ал жазатайым оқиғалардан сақтандырылмаған қызметкерді жіберуге болмайды.

Еңбек кодексінің 36-бабына сәйкес сынақ мерзімі үш айдан аспауға тиіс, ұйым басшылары, бас бухгалтерлер және олардың орынбасарлары үшін — алты айдан. Сондықтан іріктеу шарттарындағы кандидатты тегін ауыстыру кепілдігінің мерзімін сынақ мерзімімен байланыстыру қисынды; агенттіктердің кепілдік шарттары әртүрлі және ашық дереккөздерде жүйелі түрде жарияланбайды.

Сырттан іріктеу құны: Duna.kz есебі

Қазақстандағы кадр агенттіктерінің сыйақысы жария түрде ашылмайды: тексерілген агенттік сайттары «өтінім бойынша құнын есептеуді» ұсынады. Сондықтан Duna.kz сырттан іріктеу құнын сценарийлер бойынша есептейді: сыйақы = айлықақылар саны × ұсынылатын жалақының медианасы. Айлықақылар саны (1; 1,5; 2) — өлшенген нарықтық мөлшерлеме емес, болжам.

Лауазым, жалақы базасы	Жалақы, ₸	1 айлықақы	1,5 айлықақы	2 айлықақы
Қазақстан бойынша медиана (hh.kz, 2026 ж. I тоқсан)	300 801	300 801	451 202	601 602
Бухгалтер (hh.kz, 2026 ж. ақпан)	341 731	341 731	512 597	683 462
Сату жөніндегі менеджер (hh.kz, 2026 ж. ақпан)	302 199	302 199	453 299	604 398
IT, 6 жылдан астам тәжірибе (hh.kz, 2025 ж. I тоқсан)	782 639	782 639	1 173 959	1 565 278

Бұл бағалау тек агенттікке төлемді қамтиды. Оған өз қызметкерлерінің сұхбатқа жұмсайтын уақыты, бейімделу, орын бос тұрғандағы алынбаған түсім және бос орындарды жариялау шығындары кірмейді. Сенімділік деңгейі — төмен: нәтиже қабылданған айлықақылар санына сызықтық тәуелді.

Зерттеудің негізгі қорытындылары

1. Кандидаттар көбейді, бос орындар азайды. hh.kz-те 2026 жылғы I тоқсанда түйіндемелер +17,6%, бос орындар −12,8%, бәсекелестік бір бос орынға 15,7 түйіндеме.
2. Жаппай жалдау арзандайды, тар мамандықтағы жалдау — жоқ. Ұсынылатын жалақының медианасы 3,8%-ға төмендеді, ал IT-де тәжірибелі мамандарға ұсыныстар түйіндемедегі күтулерден 33–54%-ға жоғары (hh.kz деректері бойынша Duna.kz бағалауы).
3. Күтулердің жалпы алшақтығы жоқ. 2025 жылы түйіндемедегі күтулер ұсыныстардан небәрі 2,4%-ға жоғары (Duna.kz бағалауы).
4. Зауыттардың кадр үшін басты бәсекелесі — тау-кен өндірісі, мұнда орташа жалақы өңдеу өнеркәсібіне қарағанда 1,8 есе жоғары (ҰСБ, 2026 ж. I тоқсан).
5. Онлайн-жалдау — бұл Алматы мен Астана: hh.kz бос орындарының 62,7%-ы, ал кәсіпорындар статистикасында — 33,6%.
6. Аутстаффинг заңмен маусымдық жұмыс пен уақытша алмастыруды қоса алғанда төрт жағдаймен шектелген (ҚР ЕК 137-1-бабы).
7. Жалдау құнын орташа «нарықтық» чектен емес, лауазымның жалақысынан есептеген жөн: тәжірибелі IT-маман үшін сыйақы медианалық бос орынға қарағанда 2,6 есе жоғары (Duna.kz бағалауы).

Сериядағы байланысты зерттеулер: тауашалардың тартымдылығы — №100, клиентті тарту құны — №107, B2B-сату және тендерлер — №113, желілік персонал тапшылығы бар клининг нарығы — №115.