2027 жылғы АЕК, ЕТЖ және ең төменгі күнкөріс деңгейі

Қысқаша жауап

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4 693 ₸, ең төменгі жалақы (ЕТЖ) 85 000 ₸, ең төменгі күнкөріс деңгейі (ЕКД) 55 173 ₸, ең төменгі зейнетақы 74 919 ₸ болады. Бұл 2027-2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасында жазылған. Жарияланған күні (02.10.2026) заң қабылданған жоқ, сандар өзгеруі мүмкін.

АЕК 2026 жылмен салыстырғанда (4 325 ₸) 8,5% өседі, бұл шамамен күтілетін инфляция деңгейі. ЕТЖ қатарынан төртінші жыл өзгермейді: 2024 жылдан бері 85 000 ₸. Duna.kz есебі бойынша, инфляцияның базалық сценарийінде оның сатып алу қабілеті 2027 жылы 2024 жылмен салыстырғанда 25% төмен болады. Балалы отбасылар үшін 2027 жыл екі ережені өзгертеді: балаларға арналған жәрдемақылар мен жерлеуге берілетін төлем бұрынғы 4 325 ₸ АЕК бойынша есептеледі, сондықтан теңгемен өспейді, ал үкімет жәрдемақының 14 түрін отбасының әл-ауқатын ескеріп тағайындауды жоспарлап отыр. Duna.kz бағалауы бойынша, тек тоқтатып қоюдың өзі мемлекетте шамамен 140 млрд ₸ қалдырады, бұл қаражатты 2027 жылы отбасылар мен жәрдемақының басқа алушылары алар еді.

Негізгі сандар

• 4 693 ₸: бюджет жобасы бойынша 01.01.2027 бастап АЕК (2026 жылы 4 325 ₸, +8,5%)
• 85 000 ₸: ЕТЖ 2024 жылдан бері өзгермейді және жоба бойынша 2027 жылдың соңына дейін осы деңгейде қалады
• 55 173 ₸: бюджет жобасындағы 2027 жылғы ең төменгі күнкөріс деңгейі; ҰСБ 2026 жылдың I жартыжылдығы бойынша орта есеппен 65 886 ₸ деп есептеді
• 74 919 ₸: 2027 жылғы ең төменгі зейнетақы; жасына байланысты зейнетақылар 8,5% өседі
• −20%: АЕК 2010-2026 жылдары нақты мәнде осынша жоғалтты (ҰСБ ТБИ бойынша Duna.kz есебі)
• 1,66 → 1,19: ЕТЖ ҰСБ есебі бойынша ең төменгі күнкөріс деңгейін 2024 жылы және Duna.kz базалық сценарийі бойынша 2027 жылы қанша есе жабады
• 164 350 ₸: бюджет жобасының 11-бабы өзгеріссіз қалса, 2027 жылы бала тууына байланысты жәрдемақы (жаңа АЕК бойынша 178 334 ₸ болар еді)
• 46,93 млн ₸: 2027 жылы ҚҚС бойынша міндетті тіркеу шегі (10 000 АЕК; 2026 жылы 43,25 млн ₸)
• шамамен 140 млрд ₸: тоқтатып қою салдарынан отбасылар мен жәрдемақы алушылар 2027 жылы осынша кем алады (Duna.kz бағалауы)
• 36 түрдің 14-і: үкімет төлемдердің осынша түрін мұқтаждықты ескеріп тағайындауды жоспарлап отыр (Премьер-министр өткізген кеңес, 21.09.2026; Еңбек министрлігі 28.09 күні 39 түрдің 14-і деп атайды)

Теңгемен қанша: 2027 жылғы шектер, айыппұлдар және мемлекеттік баждар

Қазақстанда салық шектері, айыппұлдар мен мемлекеттік баждар АЕК арқылы белгіленеді. Соманы теңгемен білу үшін АЕК санын сол жылғы АЕК-ке көбейтеді. Төмендегі кестелерде 2026 жылғы АЕК (4 325 ₸) және 2027 жылғы жоба (4 693 ₸) бойынша қайта есептеу берілген. Бұл кодекстердегі деректер, кеңес емес: өз жағдайыңызды бухгалтерден немесе заңгерден нақтылаған жөн.

ЖК мен шағын бизнеске арналған салық шектері

Бұл шектер үшін 1 қаңтардағы АЕК алынады, сондықтан 2027 жыл бойы олар 4 693 ₸-ден есептеледі, тіпті АЕК жыл ішінде өзгерсе де (егер заң өзгеріссіз қабылданса).

Не	АЕК	2026, ₸	2027, ₸	Норма
ҚҚС бойынша міндетті тіркеу шегі, жылдық айналым	10 000	43,25 млн	46,93 млн	Салық кодексі, 99-бап 4-тармақ 2) тармақша, 101-бап
Оңайлатылған декларация үшін шекті табыс, жылына	600 000	2,60 млрд	2,82 млрд	Салық кодексі, 723-бап 1-тармақ 1) тармақша
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның табыс лимиті, айына	300	1,30 млн	1,41 млн	Салық кодексі, 718-бап 2-тармақ 3) тармақша
Жеке тұлғаға 15% ЖТС: жылдық салық салынатын табыс одан асқанда (15% тек асқан бөлігінен)	8 500	36,76 млн	39,89 млн	Салық кодексі, 363-бап 1) тармақша
ЖТС бойынша базалық шегерім, айына	30	129 750	140 790	Салық кодексі, 403-бап
Оңайлатылған режим: жыл басынан бергі табыс, одан кейін оны қызметкерлердің жалақысына азайтуға болады	24 000	103,80 млн	112,63 млн	Салық кодексі, 724-бап 1-тармақ

Ең жиі іздейтін айыппұлдар

Айыппұл іс қозғалған күні қолданыстағы АЕК бойынша есептеледі (ӘҚБтК, 44-бап). Құқық бұзушылық 2026 жылғы желтоқсанда болып, іс 2027 жылғы қаңтарда қозғалса, айыппұл 2027 жылғы АЕК бойынша есептеледі.

Құқық бұзушылық	АЕК	2026, ₸	2027, ₸	Норма
Жылдамдықты 10-20 км/сағ асыру	5	21 625	23 465	ӘҚБтК, 592-бап 1-бөлік
Жылдамдықты 20-40 км/сағ асыру	10	43 250	46 930	ӘҚБтК, 592-бап 2-бөлік
Жылдамдықты 40-60 км/сағ асыру	20	86 500	93 860	ӘҚБтК, 592-бап 3-бөлік
Жылдамдықты 60 км/сағ және одан көп асыру	40	173 000	187 720	ӘҚБтК, 592-бап 3-1-бөлік
Қауіпсіздік белдігі тағылмаған	5	21 625	23 465	ӘҚБтК, 593-бап 2-бөлік
Рульде гарнитурасыз телефон	5	21 625	23 465	ӘҚБтК, 591-бап 1-бөлік
Тротуарға немесе көгалға тұрақтау	10	43 250	46 930	ӘҚБтК, 597-бап 2-бөлік
Техникалық байқаусыз жүру	5	21 625	23 465	ӘҚБтК, 590-бап 9-бөлік
Міндетті автосақтандыру жоқ, жеке тұлға	10	43 250	46 930	ӘҚБтК, 230-бап 2-бөлік
Тыйым салынған жерде темекі шегу, оның ішінде вейп	15	64 875	70 395	ӘҚБтК, 441-бап 1-бөлік
ЖК ретінде тіркелмей жұмыс істеу, жеке тұлға	15	64 875	70 395	ӘҚБтК, 463-бап 1-бөлік
Тіркелмей немесе хабарламасыз жұмыс істеу, шағын бизнес	25	108 125	117 325	ӘҚБтК, 463-бап 1-бөлік
Чек берілмеген, қайталап, шағын бизнес	20	86 500	93 860	ӘҚБтК, 284-бап 4-бөлік

Орта және ірі бизнес үшін сол баптар бойынша айыппұлдар жоғары: мысалы, тіркелмей жұмыс істегені үшін 40 және 150 АЕК, міндетті сақтандырудың болмауы үшін 400 және 1 000 АЕК.

Мемлекеттік баждар

Мемлекеттік баж төленген күнгі АЕК бойынша есептеледі (Салық кодексі, 664-бап 2-тармақ).

Не	АЕК	2026, ₸	2027, ₸	Норма
Жүргізуші куәлігі	1,25	5 406	5 866	Салық кодексі, 667-бап 3-тармақ 7) тармақша
Автокөлікке мемлекеттік нөмір белгісі	2,80	12 110	13 140	Салық кодексі, 667-бап 3-тармақ 7) тармақша
36 беттік ҚР азаматының паспорты	8	34 600	37 544	Салық кодексі, 667-бап 3-тармақ 2) тармақша
Некені бұзу туралы сотқа талап арыз	0,30	1 298	1 408	Салық кодексі, 665-бап 1-тармақ 5) тармақша

2027 жылғы жәрдемақылар: сомаларды тоқтатып қою және мұқтаждықты тексеру

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жәрдемақылар екі жолмен өзгереді. Біріншісі: жәрдемақылардың бір бөлігі теңгемен өспейді, өйткені олар 2026 жылғы АЕК және ең төменгі күнкөріс деңгейі бойынша есептеледі. Екіншісі: жәрдемақының 14 түрі отбасының әл-ауқатын ескеріп тағайындала бастайды, ал «Отбасының цифрлық картасында» балы жоғары отбасыларға олар тағайындалмауы мүмкін. Біріншісі бюджет жобасында, екіншісі № 306-VIII заңда және үкімет пен Еңбек министрлігінің мәлімдемелерінде жазылған; тізбе мен шарттар әлі бекітілген жоқ, бағалау әдістемесі пысықталып жатыр.

Тоқтатып қою: жәрдемақылар 2026 жылғы АЕК бойынша есептеледі

2027 жылға арналған бюджет жобасының 11-бабы (2025 және 2026 жылдарға арналған бюджет туралы заңдарда мұндай норма болған жоқ) Әлеуметтік кодекстің 10-бабының 1-тармағында көрсетілген алушылардың үш тобына республикалық бюджеттен берілетін әлеуметтік жәрдемақылар, сондай-ақ жекелеген заңдар бойынша бірқатар төлемдер (жерасты және зиянды жұмыстар үшін арнаулы жәрдемақы, Азаматтық кодекстің 945-бабының 4-тармағы бойынша төлемдер) жаңа 4 693 ₸ АЕК бойынша емес, 4 325 ₸ АЕК бойынша есептелетінін белгілейді:

• балалы отбасылар (1-тармақша): бала тууына, баланы 1,5 жасқа толғанға дейін күтуге, көпбалалы отбасыларға, наградталған аналарға берілетін жәрдемақылар;
• арнаулы мемлекеттік жәрдемақы алушылар (6-тармақша);
• жерлеуге берілетін біржолғы төлем (9-тармақша).

Мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу бойынша және зиянды еңбек жағдайлары үшін берілетін жәрдемақыларға жоба есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейін 2026 жылдағыдай 50 851 ₸ деңгейінде бекітеді.

Неге бұлай шешілгенін 2026 жылғы 17 қыркүйекте Құрылтай комитетінің отырысында еңбек вице-министрі Виктория Шегай түсіндірді: оның айтуынша, «осы шаралардың бір бөлігін автоматты түрде индекстеу аталған тұлғалардың жалпы әл-ауқаты мен экономикалық тәуелсіздігінің жақсаруына әсер етпейді», сондықтан «бұл жәрдемақыларды арттыруды басқа орта мерзімді кезеңге қайта индекстеу», «атап айтқанда, үш жылда бір рет» деп шешілді (Kazinform).

Төлем	АЕК	2026, ₸	2027, АЕК 4 693 болғанда, ₸	2027, жобаның 11-бабы бойынша, ₸	Норма
1-ші, 2-ші немесе 3-ші баланың тууына байланысты жәрдемақы	38	164 350	178 334	164 350	Әлеуметтік кодекс, 80-бап
4-ші және одан кейінгі баланың тууына байланысты жәрдемақы	63	272 475	295 659	272 475	Әлеуметтік кодекс, 80-бап
1,5 жасқа дейін күтім бойынша жәрдемақы, 1-ші бала, айына	5,76	24 912	27 032	24 912	Әлеуметтік кодекс, 82-бап
1,5 жасқа дейін күтім бойынша жәрдемақы, 2-ші бала, айына	6,81	29 453	31 959	29 453	Әлеуметтік кодекс, 82-бап
1,5 жасқа дейін күтім бойынша жәрдемақы, 3-ші бала, айына	7,85	33 951	36 840	33 951	Әлеуметтік кодекс, 82-бап
4 баласы бар көпбалалы отбасына жәрдемақы, айына	16,03	69 330	75 229	69 330	Әлеуметтік кодекс, 91-бап
Жерлеуге берілетін төлем	35	151 375	164 255	151 375	Әлеуметтік кодекс, 242-бап

Қазақстанда жәрдемақыларға арналған бөлек АЕК бұрын да болған, бірақ кері бағытта: 2022 жылғы 1 сәуірден бастап жәрдемақылар 3 180 ₸ АЕК бойынша, ал айыппұлдар мен салықтар 3 063 ₸ бойынша есептелді. Кейбір БАҚ 2027 жылғы жәрдемақы сомаларын жаңа 4 693 ₸ АЕК бойынша жариялап жатыр (мысалы, бала тууына 178 334 ₸, Tengrinews, 26.09.2026); бюджет жобасының мәтіні бойынша бұл қате.

Мұқтаждық: кімге жәрдемақы тағайындалмауы мүмкін

• Заңда не бар. 11.06.2026 № 306-VIII заң (мұқтаждық туралы нормалар 01.01.2027 бастап қолданылады) Әлеуметтік кодекске мұқтаждықты қағида ретінде енгізеді, үкіметке жәрдемақылар тізбесін және оларды тағайындау шарттарын бекіту құқығын береді, ал алушыны банк деректері мен кредиттік тарихын тексеруге келісім беруге міндеттейді: келісім болмаса, жәрдемақы тағайындаудан бас тартылады немесе ол тоқтатыла тұрады.
• Үкімет не жариялады. 2026 жылғы 21 қыркүйекте еңбек министрі Асқарбек Ертаев Премьер-министр өткізген кеңесте 36 төлем түрінің 14-ін мұқтаждықты ескеріп тағайындауға арналған нормативтік база қалыптастырылып жатқанын хабарлады. Шектеулер «Отбасының цифрлық картасы» «А» (әл-ауқаттың жоғары деңгейі) және «В» (үкімет хабарламасында «ауқатты» деңгей) санаттарына жатқызатын алушыларға қатысты болады. 1 қазаннан бастап азаматтарды SMS, eGov Mobile және банк қосымшалары арқылы хабардар ете бастайды.
• Қандай жәрдемақылар. Еңбек министрлігі баспасөз қызметінің 28.09.2026 хабарламасы бойынша (Zakon.kz): балалы және көпбалалы отбасыларға, мүгедектігі бар адамдарды күтетін ата-аналар мен тұлғаларға төлемдер, мүгедектігі және асыраушысынан айырылу бойынша жәрдемақылар, жерлеуге берілетін төлем, ұрыс қимылдарының ардагерлеріне, қаза тапқан әскери қызметшілердің отбасыларына және мемлекеттік атақтар берілген азаматтарға жекелеген арнаулы жәрдемақылар. Бұрын тағайындалған төлем (Еңбек министрлігінің мысалы: мүгедектігі бойынша жәрдемақы) сақталады, ал жаңа құқық, мысалы бала туған кезде, мұқтаждықты ескеріп қаралады.
• Әзірге не жоқ. 14 жәрдемақының түпкілікті тізбесі мен бас тарту шарттары бар қаулыны біз таппадық. Жоғары аудиторлық палата, Bes.media 22.09.2026 жарияланған мазмұндамасы бойынша, бюджет жобасының есептерінде мұқтаждық жәрдемақының 10 түріне қолданылғанын атап өтіп, мұқтаждық қағидатын енгізудің қаржылық әсері есептермен расталмаған деген қорытындыға келген.

Қандай отбасы «В» санатына түседі: қолданыстағы әдістеме бойынша есеп

Қазір санатты Еңбек министрлігінің әдістемесі бойынша «Отбасының цифрлық картасы» анықтайды (29.06.2023 № 267 бұйрық, 17.06.2026 редакциясы). 14 жәрдемақыны тағайындау үшін Еңбек министрлігі жаңа редакция дайындап жатыр: әлеуметтік көмек департаментінің директоры Айнұр Абдырахманова (Ulysmedia, 07.09.2026) бұйрық редакцияланып жатқанын, «В» санаты үшін басқа факторлармен қатар адам басына шаққандағы табыстың 5-6 ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен болмауы, «А» үшін 7-ден бастап ескерілетінін хабарлады. Төменде қолданыстағы редакция бойынша есеп берілген; жаңа редакция бойынша нәтижелер басқаша болуы мүмкін.

Қолданыстағы редакция бойынша: «А» 1 800 балдан бастап, «В» 730-дан 1 799 балға дейін, «С» минус 30-дан 729-ға дейін. Бұйрықтың өзінде «В» деңгейі «ауқатты» емес, «қанағаттанарлық» деп аталады. Балдарды адам басына шаққандағы ЕКД-мен өлшенген табыс (4 ЕКД-дан бастап: 620 балл), жұмыс істейтін ересектер (екі және одан көп: 300), республикалық маңызы бар қала (+70), жылжымайтын мүлік, көлік, бизнес, жер және қосалқы шаруашылық береді; минусты балалар, кредиттер, мүгедектік, ауыл береді.

Отбасы	Негізгі балдар	Сомасы	Санат
Алматы, ата-ананың екеуі де жұмыс істейді және әрқайсысы 486 мың ₸ алады (2026 жылғы II тоқсандағы орташа жалақы, есептелген, салыққа дейін), екі бала, бір пәтер, бір көлік, кредитсіз	Адам басына табыс 243 мың ₸ = заң бойынша 4,8 ЕКД (4 ЕКД-дан бастап): +620; Екі жұмыс істейтін: +300; Екі бала: −100; Республикалық маңызы бар қала: +70	890	B
Сол отбасы, егер қолға тиетін табысты есептесек (МЗЖ, МӘМСҚ жарнасы және ЖТС ұсталғаннан кейін әр ата-анада шамамен 398 мың ₸): адам басына 199 мың ₸ = 3,9 ЕКД; ҰСБ есебі бойынша ЕКД алынғанда да осылай шығады	Адам басына табыс 3-тен 4 ЕКД-ға дейін: +400; Екі жұмыс істейтін: +300; Екі бала: −100; Республикалық маңызы бар қала: +70	670	C
Алматы, ата-ананың біреуі 486 мың ₸ жалақымен жұмыс істейді, екі бала, бір көлік, ипотека	Адам басына табыс 121,5 мың ₸ = 2,4 ЕКД: +280; Бір жұмыс істейтін: +150; Екі бала: −100; Республикалық маңызы бар қала: +70; Кредит бар: −50	350	C
Ауыл, ата-ананың екеуі де жұмыс істейді, адам басына табыс 1-ден 2 ЕКД-ға дейін, үш бала, бір көлік, жер учаскесі, 1-2 млн ₸ қосалқы шаруашылық	Адам басына табыс 1-ден 2 ЕКД-ға дейін: +170; Екі жұмыс істейтін: +300; Үш бала: −150; Ауылдық елді мекен: −70; Жер учаскесі: +150; Қосалқы шаруашылық 1-2 млн ₸: +350	750	B

Бұйрық мәтіні бойынша Duna.kz есебі; тек аталған өлшемшарттар ескерілді, қалғандары нөлдік деп саналады (денсаулық, емханаға, мектепке және балабақшаға бекітілу тәртібінде, адам басына 18 м²-ден асатын бір тұрғын үй). Қорытынды: әдістеменің қолданыстағы редакциясы бойынша «В» санатын тек бай отбасы ғана алмауы мүмкін. Ата-анасының екеуі де ел бойынша орташа жалақы алатын қалалық отбасы «В» мен «С» шекарасында қалады: нәтиже жүйе қандай ең төменгі күнкөріс деңгейін алатынына және табыс салыққа дейін немесе кейін есептелетініне байланысты. Жері мен шаруашылығы бар ауылдық отбасы қарапайым ақшалай табыспен де «В» алуы мүмкін. Егер жаңа редакцияда «В» үшін Еңбек министрлігінде айтылған 5-6 ЕКД табыс шегі енгізілсе, екі отбасы да, сірә, «С» санатында қалады. Іс жүзінде қалай болатыны жаңа әдістеме бекітілгеннен кейін белгілі болады (Tengrinews, 30.09.2026: Еңбек министрлігінің жаңа әдістеме туралы бұйрық жобалары).

Бұл неге әсер етеді: отбасылардың ақшасы, өңірлер және тұтыну нарығы

Төменде ресми және жарияланған сандар негізіндегі Duna.kz бағалауы берілген. Ол нақты болжам емес, шамалардың ретін көрсетеді: жәрдемақылардың түпкілікті тізбесін, мұқтаждық шарттарын және шығарылған алушылар санын үкімет әлі жарияламады.

Отбасыларға қанша ақша жетпейді

Не	Бағалау, млрд ₸	Қалай есептелді
Балалы отбасыларға жәрдемақыларды тоқтатып қою	83	974 млрд ₸ (2026 жылғы жоспар, Еңбек министрлігі) × 8,5%
Арнаулы мемлекеттік жәрдемақыны тоқтатып қою	2,3	26,7 млрд ₸ (2025) × 8,5%
Тоқтатылған ЕКД бойынша мүгедектігі және асыраушысынан айырылу бойынша жәрдемақылар	56	655,7 млрд ₸ (2025) × 8,5%
Тоқтатып қою барлығы, 2027 жыл	шамамен 140	алушылар саны өзгермесе; бұл төменгі шекке жақын: мүгедектік бойынша база 2026 жылғы индекстеуге дейінгі 2025 жыл бойынша алынды, жерлеуге берілетін төлем мен зиянды жағдайлар үшін жәрдемақы ескерілмеді
Үкімет атаған 2027 жылдан бастап әлеуметтік төлемдерді оңтайландыру	860	вице-премьер С. Жұмаңғарин, 26.06.2026; түрлері бойынша бөлінбеген

Ауқымын түсіну үшін: Duna.kz бағалауы бойынша, 2025 жылы Қазақстанның тұтыну нарығы шамамен 29,3 трлн ₸ болды (№5 зерттеу). Тоқтатып қою бұл соманың шамамен 0,5%-ына, жарияланған оңтайландыру 2,9%-ға дейінгі бөлігіне тең. Тоқтатып қойғанда жәрдемақылар азаймайды, олар бағаның артынан өспейді. Тұтас экономика үшін бұл ақшаның жоғалуы емес: үкімет үнемделген қаражат білім беруге, денсаулық сақтауға, ғылымға, спортқа, туризм мен мәдениетке бағытталатынын мәлімдеді. Бірақ сауда мен қызметтер үшін бұл отбасылар қолындағы қолма-қол ақшадан мемлекеттің қызметтерге жұмсайтын шығыстарына ауысу.

Жоғары аудиторлық палата бюджет жобасына берген қорытындысында (Bes.media мазмұндамасында, 22.09.2026) есептерде мұқтаждық қолданылған жәрдемақының он түрі бойынша Еңбек министрлігінің болжамын келтіреді: 2026 жылы 2 914 483 алушы, 2027 жылы 1 970 112 алушы, яғни 944 371 адамға (−32%) аз. ЖАП бұл санның таратып жазылмағанын атап өтеді. Бұл мұқтаждық қанша адамға әсер ететіні туралы ресмиге ең жақын бағдар.

Бұл кімге көбірек әсер етеді

Тоқтатып қою барлық алушыларға, мұқтаждық ең алдымен балы жоғары отбасыларға қатысты. 2027 жылы бір отбасыға шаққанда бұл былай:

• 1-3 бала туған отбасы тоқтатып қоюдан 13 984 ₸ жоғалтады, ал «А» немесе «В» санатына түссе, 164 350 ₸ жәрдемақыны мүлде алмауы мүмкін; 4-ші және одан кейінгі бала туғанда 23 184 ₸ немесе 272 475 ₸;
• 4 баласы бар көпбалалы отбасы айына 5 899 ₸, жылына шамамен 70 788 ₸ кем алады;
• жұмыс істейтін ата-аналарға бала күтімі бойынша әсер аз дерлік: оларға табысына қарай Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (МӘСҚ) төлейді, ал бюджеттік күтім жәрдемақысын әлеуметтік сақтандыру жүйесінен тыс ата-аналар алады.

Өңірлер үшін басты фактор: табыстың қандай үлесін жәрдемақылар құрайды. 2026 жылғы II тоқсанда ҰСБ деректері бойынша жәрдемақылар, атаулы көмек, тұрғын үй көмегі және стипендиялар ел халқының ақшалай табысының 4,0%-ын құрады, ал Қызылорда облысында 8,0%, Түркістан облысында 7,1%, Алматыда 2,1%.

Өңір	2026 жылғы II тоқсандағы адам басына табыс, ₸	Әлеуметтік трансферттер, табыстың %	Жәрдемақылар мен атаулы көмек, табыстың %
Қазақстан	410 088	24,2%	4,0%
Қызылорда облысы	313 593	24,9%	8,0%
Түркістан облысы	270 622	23,9%	7,1%
Ұлытау	483 099	19,3%	6,3%
Жамбыл облысы	306 458	25,6%	6,0%
Ақтөбе облысы	365 342	23,5%	5,6%
Шымкент	301 722	18,0%	4,3%
Астана	595 257	19,9%	2,9%
Алматы	543 223	28,3%	2,1%
Ауыл	325 254	24,3%	5,0%
Қала	457 681	24,2%	3,6%

Жәрдемақылардың үлесі ел бойынша орташадан Ұлытауда (6,3%), Жамбыл (6,0%) және Ақтөбе (5,6%) облыстарында да жоғары.

Туу көрсеткіші қазірдің өзінде төмендеп келеді: 2025 жылы 335 005 бала туды, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 8,4% аз, ал 2026 жылдың I жартыжылдығында тағы 7,1% аз. Деректер мұны жәрдемақылармен байланыстыруға мүмкіндік бермейді; бірақ 2027 жылғы өзгерістер дәл балалы отбасыларға қатысты.

Бұл бизнес үшін нені білдіреді

• Нәрестелер мен балаларға арналған тауарлар мен қызметтер. Бала тууына байланысты жәрдемақы (2025 жылы 338 мың алушыға 61,1 млрд ₸) және балаларға арналған жәрдемақылар отбасының ең ірі сатып алулары кезеңіне келеді: арба, бесік, киім, тамақ. Біз жәрдемақының қанша бөлігі балалар тауарларына жұмсалатынын өлшеген жоқпыз, бірақ бұл санаттардағы сұраныс бағаға сезімталырақ болады, әсіресе елдің оңтүстігінде.
• Жәрдемақы үлесі жоғары өңірлер. Қызылорда, Түркістан, Ұлытау және Жамбыл облыстары: мұнда табыстағы жәрдемақылардың үлесі Алматыға қарағанда 3-4 есе жоғары (2,1%-ға қарсы 6,0-8,0%), ал Түркістан облысында туу саны ең көп (2025 жылы 47 813). Біздің бағалауымыз бойынша, бұл өңірлердегі ритейл мен қызметтерге 2027 жылғы жоспарда чектің сақтықпен өсуін көздеген жөн.
• «В» санатындағы қалалық отбасылар. Олар үшін бала тууына байланысты жәрдемақыдан айырылу байқалады (ел бойынша адам басына айына орташа табыс шамамен 137 мың ₸ болғанда 164 350 ₸), бірақ бұл отбасыларда жинақ пен кредит жиірек болады, ал олардың жалпы сұранысы бір төлемге азырақ тәуелді. Бұл өлшеу емес, біздің болжамымыз.
• Тұтас нарық. Бүкіл тұтыну нарығы ауқымында тоқтатып қоюдың әсері жарты пайыздан аз. Сигнал маңыздырақ: жәрдемақылар бағамен бірге өсуін тоқтатады, ал балалы отбасылар үшін 2027 жылы табыстың өсуін мемлекет төлемдері емес, жалақы айқындайды. Шығыстар құрылымы туралы толығырақ: Қазақстанда отбасы қанша жұмсайды.

2010 жылдан бергі АЕК пен ЕТЖ: инфляцияны ескергенде өсе ме

Теңгемен АЕК 2010-2027 жылдары 3,3 есе, ЕТЖ 5,7 есе өсті. 2010-2026 жылдары бағалар 3,8 есе өсті (ҰСБ жылдық орташа ТБИ). Сондықтан Duna.kz есебі бойынша, 2026 жылғы бағамен 2010 жылғы АЕК 5 408 ₸-ге тең, ал 2026 жылғы нақты АЕК 4 325 ₸: 20% аз. АЕК бағадан ең көп 2016, 2022 және 2025 жылдары қалып қойды: нақты мәнде жылына −6,6%, −8,7% және −4,4%, сол кезде жылдық орташа инфляция 14,6%, 15,0% және 11,4% болды.

Іс жүзінде бұл нені білдіреді: АЕК арқылы белгіленгеннің бәрі 16 жылда нақты құнының шамамен бестен бірін жоғалтты. Айыппұлдар мен баждар арзандады, АЕК арқылы белгіленген жәрдемақылардың сатып алу қабілеті азайды.

ЕТЖ секіріспен өседі. 2019-2021 жылдары ол 42 500 ₸ деңгейінде тұрды, 2024 жылдан бері 85 000 ₸ деңгейінде тұр. 2026 жылғы бағамен ЕТЖ 2024 жылы ең жоғары деңгейге жетті (104 727 ₸) және 2027 жылға қарай Duna.kz базалық сценарийі бойынша (инфляция 8%) 78 704 ₸-ге дейін төмендейді: үш жылда минус 25%.

Жыл	АЕК, ₸	2026 жылғы бағамен АЕК, ₸	ЕТЖ, ₸	2026 жылғы бағамен ЕТЖ, ₸	Заң бойынша ең төменгі күнкөріс деңгейі, ₸
2010	1 413	5 408	14 952	57 231	14 952
2011	1 512	5 344	15 999	56 545	15 999
2012	1 618	5 441	17 439	58 644	17 439
2013	1 731	5 502	18 660	59 310	18 660
2014	1 852	5 517	19 966	59 476	19 966
2015	1 982	5 539	21 364	59 700	21 364
2016	2 121	5 172	22 859	55 740	22 859
2017	2 269	5 152	24 459	55 532	24 459
2018	2 405	5 151	28 284	60 581	28 284
2019	2 525	5 136	42 500	86 448	29 698
2020	2 651	5 049	42 500	80 944	31 183
2021	2 917	5 144	42 500	74 948	34 302
2022	3 063	4 697	60 000	92 008	36 018
2023	3 450	4 620	70 000	93 749	40 567
2024	3 692	4 549	85 000	104 727	43 407
2025	3 932	4 349	85 000	94 010	46 228
2026	4 325	4 325	85 000	85 000	50 851
2027 (жоба)	4 693	4 345	85 000	78 704	55 173

Мәндер жылдың 1 қаңтарындағы күйі бойынша. Жыл ішінде көрсеткіштер өзгерген: 01.04.2020 бастап АЕК 2 778 ₸ және ең төменгі күнкөріс деңгейі 32 668 ₸; 01.04.2022 бастап жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдерге арналған АЕК 3 180 ₸ (айыппұлдар мен салықтар үшін 3 063 ₸ күйінде қалды) және ең төменгі күнкөріс деңгейі 37 389 ₸. 2026 жылғы бағаға ҰСБ жылдық орташа ТБИ бойынша қайта есептелді; 2026 жыл үшін қаңтар-қыркүйектегі орташа инфляция (10,6%), 2027 жыл үшін Duna.kz базалық сценарийі 8% алынды.

ЕТЖ ең төменгі күнкөріс деңгейіне жете ме

Қазақстанда ең төменгі күнкөріс деңгейі екеу. Біріншісін бюджет туралы заң белгілейді, одан базалық зейнетақы, жәрдемақылардың бір бөлігі және кедейлік шегі есептеледі. Екіншісін ҰСБ ең төменгі себеттің нақты бағалары бойынша тоқсан сайын есептейді: 55% азық-түлік, 45% азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен қызметтер.

2019 жылға дейін заңдағы деңгей ҰСБ есебінен 1-11% жоғары болды. 2020 жылдан бастап заң қалып келеді: 2025 жылы заң бойынша ең төменгі күнкөріс деңгейі ҰСБ есебінің 81%-ын, 2026 жылдың I жартыжылдығында 77%-ын құрады. Жобадағы 2027 жылғы ең төменгі күнкөріс деңгейі (55 173 ₸) ҰСБ 2025 жылы орта есеппен есептеген деңгейден (57 116 ₸) 3,4% төмен.

Duna.kz есебі бойынша, 2024 жылы ЕТЖ ҰСБ есебі бойынша ең төменгі күнкөріс деңгейін 1,66 есе, 2026 жылдың I жартыжылдығында 1,29 есе жапты, ал 2027 жылы ЕТЖ тоқтатылған күйде 1,18-1,21 есе жабады. Бұл 2024 жылдан гөрі 2020-2021 жылдардағы деңгейге жақын.

Жыл	ҰСБ есебі бойынша ЕКД, ₸	Заң бойынша ЕКД, ₸	Заңдағы ЕКД ҰСБ есебінен	ҰСБ ЕКД-мен өлшенген ЕТЖ
2010	13 487	14 952	111%	1,11
2011	16 072	15 999	100%	1,00
2012	16 815	17 439	104%	1,04
2013	17 789	18 660	105%	1,05
2014	19 068	19 966	105%	1,05
2015	19 647	21 364	109%	1,09
2016	21 612	22 859	106%	1,06
2017	23 783	24 459	103%	1,03
2018	27 072	28 284	104%	1,04
2019	29 342	29 698	101%	1,45
2020	33 015	31 183	94%	1,29
2021	37 266	34 302	92%	1,14
2022	43 566	36 018	83%	1,38
2023	48 738	40 567	83%	1,44
2024	51 058	43 407	85%	1,66
2025	57 116	46 228	81%	1,49
2026, I жартыжылдық	65 886	50 851	77%	1,29
2027, «төмен» сценарий (6,5%)	70 169	55 173	79%	1,21
2027, «базалық» сценарий (8,0%)	71 157	55 173	78%	1,19
2027, «жоғары» сценарий (9,5%)	72 146	55 173	76%	1,18

2027 жылғы сценарийлер қалай есептелді: ҰСБ-ның 2026 жылғы I жартыжылдықтағы ең төменгі күнкөріс деңгейі (65 886 ₸) 1 + сценарий инфляциясына көбейтілді. Егер 2026 жылдың 9 айындағы орташа мәнді алсақ (68 188 ₸, оның ішінде III тоқсанда 72 791 ₸), базалық сценарийде ЕТЖ ең төменгі күнкөріс деңгейін 1,15 есе жабады. Отбасылардың табысы мен шығысы туралы толығырақ: Қазақстан халқының сатып алу қабілеті және Қазақстанда отбасы қанша жұмсайды.

Бұл ЖК, жұмыс беруші және отбасы үшін нені білдіреді: үш мысал

Жылдық айналымы 45 млн ₸ ЖК

ҚҚС бойынша міндетті тіркеу шегі 2026 жылы 43,25 млн ₸ (10 000 × 4 325), 2027 жылы жоба бойынша 46,93 млн ₸ (10 000 × 4 693). 45 млн ₸ айналым 2026 жылғы шектен жоғары және 2027 жылғы шектен төмен. Шектің 8,5% өсуі болжамды инфляцияға шамамен сәйкес келеді, сондықтан бағаны инфляциямен бірге көтеретін бизнес шекке бұрынғыдай шамамен сол жылдамдықпен жақындайды. 2027 жылы оңайлатылған декларация үшін шекті табыс жылына 2,82 млрд ₸.

ЕТЖ алатын қызметкерлері бар жұмыс беруші

2027 жылы жалақының төменгі шегі өзгермейді: 85 000 ₸. Duna.kz базалық сценарийі бойынша, 2027 жылы ЕТЖ ҰСБ есебі бойынша ең төменгі күнкөріс деңгейін 2024 жылғы 1,66 есемен салыстырғанда шамамен 1,2 есе жабады: ең төменгі мөлшерлеменің қызметкер үшін нақты құны төмендейді. Салыстыру үшін: ҰСБ деректері бойынша 2026 жылғы II тоқсанда ел бойынша орташа жалақы 486 388 ₸. Нарықтағы жалдау мөлшерлемелері рекрутинг нарығы және жалдау құны зерттеуінде талданған.

2027 жылы екінші баласы туатын отбасы

Жаңа АЕК бойынша отбасы бала тууына 178 334 ₸ жәрдемақы және 1,5 жасқа дейін күтім бойынша айына 31 959 ₸ алар еді. Жобаның 11-бабы бойынша: 164 350 ₸ және 29 453 ₸. Егер отбасы «Отбасының цифрлық картасының» «А» немесе «В» санатына түссе, бала тууына байланысты жәрдемақы мүлде тағайындалмауы мүмкін. Егер құқық сақталып, бала 2027 жылғы қаңтарда туса, Duna.kz есебі бойынша, 2027 жылы тоқтатып қою салдарынан айырма 44 057 ₸ болады (бала тууына байланысты жәрдемақы бойынша 13 984 ₸ және күтім бойынша 12 × 2 506 ₸). 2028 жылғы төлемдер 2028 жылға арналған бюджет туралы заңдағы АЕК бойынша есептеледі. Бюджеттік күтім жәрдемақысы баланы күтетін ата-ана міндетті әлеуметтік сақтандыруға қатыспаған жағдайда ғана тағайындалады; жұмыс істейтін ата-аналарға МӘСҚ төлейді, сомасы табысқа байланысты, және 11-бап оған қатысты емес.

Не өзгерді және қашан жаңартамыз

• 02.10.2026: 2027-2029 жылдарға арналған бюджет жобасы, № 306-VIII заң және үкімет пен Еңбек министрлігінің мұқтаждық туралы хабарламалары (2026 жылғы 21 және 28 қыркүйек) бойынша алғашқы нұсқа.
• Келесі жаңарту: 14 жәрдемақы тізбесі мен мұқтаждық шарттары жарияланғаннан кейін, 2027-2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң қабылданғаннан кейін және 2026 жылғы жылдық инфляция жарияланғаннан кейін (2027 жылғы қаңтар).