Қазақстанның ең ірі қалаларында қанша әлеуетті клиент бар: республикалық маңызы бар үш қала

Қысқаша жауап

Республикалық маңызы бар үш қалада, Алматы, Астана және Шымкентте, 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша 5 383 746 адам тұрады, бұл Қазақстан халқының 26,1%-ы.

Бірақ ондағы қаражат көлемі пропорционалды емес түрде әлдеқайда көп: бұл қалаларға ел халқының жиынтық ақшалай кірісінің 34,2%-ы және 2025 жылғы бөлшек сауданың 51,9%-ы тиесілі.

Басқаша айтқанда, халықтың төрттен бір бөлігі елдегі бөлшек сауда айналымының жартысынан астамын қалыптастырып отыр.

Үш қала рейтингі

Қала	Халық саны	Халық үлесі	Табыс, ₸/ай	Жиынтық табыс, млрд ₸/жыл	Табыс үлесі	Бөлшек сауда үлесі	Шоғырлану
Алматы қ.	2 379 793	11,5%	378 080	10 797	18,3%	34,2%	2,96×
Астана қ.	1 690 605	8,2%	342 004	6 938	11,8%	12,8%	1,56×
Шымкент қ.	1 313 348	6,4%	153 159	2 414	4,1%	4,9%	0,77×
Үш қала	5 383 746	26,1%		20 149	34,2%	51,9%	1,99×

Табыс: 2025 жылғы жан басына шаққандағы номиналды ақшалай кірістер, ҰСБ-ның алдын ала деректері. Жиынтық табыс: Duna.kz есебі, халық саны × жан басына шаққандағы табыс × 12. Бұл шығыстар емес, қаланың сатып алу қабілетінің жоғарғы шегі. Шоғырлану: бөлшек саудадағы үлестің халықтағы үлеске қатынасы.

Рейтингте неге жиырма емес, үш қала ғана берілген

Қазақстанда қалалар әлдеқайда көп, бірақ халық саны, кірістер және сауда бойынша бір мезгілде қалалық бөлініс ашық статистикада тек республикалық маңызы бар үш қала үшін ғана бар. Қалғандары үшін кірістер мен тауар айналымы қалалар бойынша емес, облыстар бойынша жарияланады: ашық деректер бойынша Қарағанды қаласын Қарағанды облысынан жеке бөліп алу мүмкін емес.

Қалалық көрсеткіштердің орнына облыстық деректерді қойып, жиырма позициялық жалған рейтинг құру біреуін екіншісі ретінде өткізумен бірдей болар еді. Біз олай жасамаймыз және бұл туралы ашық айтамыз.

Аудиторияның үш түрлі типі

Алматы: ақша және сырттан келетін сатып алушылар. Халықтың 11,5%-ы, табыстың 18,3%-ы, бөлшек сауданың 34,2%-ы. 2,96× шоғырлану қаланың тек өз тұрғындарына ғана қызмет көрсетпейтінін білдіреді. Жан басына шаққандағы табыс айына 378 080 ₸, бұл ел бойынша орташа деңгейден 1,59 есе жоғары.

Астана: қарқынды өсім. 2024 жылғы 1 қаңтардан бері халық саны 18,2%-ға өсті (1 430 105 адамнан 2026 жылғы 1 тамызда 1 690 605 адамға дейін). Бұл үнемі жаңарып отыратын аудитория: жаңа тұрғындар және жаңа тұтыну әдеттері (Астанаға отбасымен көшетіні осы деректерден көрінбейді, №9-ды қараңыз). Табыс айына 342 004 ₸, ел бойынша орташа деңгейден 1,44 есе жоғары. Алматы Астанадан халық саны бойынша 1,41 есе, ал бөлшек сауда бойынша 2,67 есе үлкен.

Шымкент: халқы көп, бірақ бай емес. Халық саны бойынша елдің үшінші қаласы (6,4%) бөлшек сауданың небары 4,9%-ын береді: шоғырлану 0,77×, яғни бірден төмен. Жан басына шаққандағы табыс 153 159 ₸, елдегі орташа көрсеткіштен (238 070 ₸) 36%-ға төмен.

Бұл зерттеудің басты практикалық қорытындысы: Қазақстанда халық саны мен сатып алу қабілеті бірдей емес. Медиажоспарлауды қалалардың адам саны бойынша құру оңтүстікті жүйелі түрде асыра бағалауға және Алматыны төмен бағалауға алып келеді.

Әлеуетті аудиторияны қалай есептеу керек

Қаладағы клиенттер санын бағалау үшін Duna.kz бір емес, үш қабатты қарастыруды ұсынады:

1. Халық саны: төлем қабілетті сұраныстың емес, қамтудың жоғарғы шекарасы.
2. Жиынтық табыс: қалада жалпы қанша ақша барының көрсеткіші.
3. Бөлшек тауар айналымы: қала аумағында сырттан келгендерді қосқанда нақты қанша ақша жұмсалатыны.

Екінші мен үшінші көрсеткіш арасындағы алшақтық қаланың сырттан сатып алушыларды тартатынын не тартпайтынын көрсетеді. Алматыда алшақтық өте үлкен: табыстың 18,3%-ы және бөлшек сауданың 34,2%-ы. Астанада аз: 11,8% және 12,8%. Шымкентте де бөлшек саудадағы үлес (4,9%) табыстағы үлестен (4,1%) жоғары, сондықтан бұл деректер сатып алушылардың кетіп жатқанын көрсетпейді: бөлшек саудадағы үлестің төмендігі ең алдымен жан басына шаққандағы табыстың төмендігімен түсіндіріледі.