Қазақстандағы азаматтардың борыштық жүктемесі және банкроттық аудиториясы

Duna.kz командасы Қазақстандағы қарыз алушылар, ұзақ мерзімді мерзімі өткен берешек және азаматтардың банкроттығы рәсімдерін қолдану туралы қолжетімді деректерді талдады. Зерттеу ашық статистикада жоқ «әлеуетті банкроттардың нақты санын» емес, аудиторияның ашық диапазонын және оның қолдану шекараларын көрсетеді. Бұл материал заң компанияларына, қаржылық сервистерге, нарықты зерттеушілерге және редакцияларға пайдалы.

Зерттеу паспорты

Өріс	Мәні
Тақырыбы	Ірі қарызы және тұрақты төлем проблемалары бар азаматтар аудиториясы
Географиясы	Қазақстан
Деректер кезеңі	Негізінен 2025; ресми контекст 2023–2026
Жарияланым нұсқасының күні	2026 жылғы 29 тамыз
Әдісі	Кабинеттік зерттеу, дереккөздерді тексеру, сценарийлік есептеу
Дереккөздер	Duna.kz бастапқы құжаты + соңында көрсетілген ресми және қайталама жарияланымдар
Шектеуі	Бірегей қарыз алушылар бойынша қарыз сомасы мен мерзімі өтудің ашық кросс-табуляциясы жоқ
Авторы	Duna.kz командасы

Зерттеудің басты түйіндері

480–960 мың адамдық бағалау 90+ күн мерзімі өткен 1,6 млн қарыз алушы бағдарын 30–60% сценарийлік үлеске көбейту арқылы алынған; бұл үлес ашық статистикамен әлі расталмаған.

Ұлттық банктің деректері бойынша, 2024 жылғы 1 қаңтарда 2,22 млн қарыз алушының 1-ден 5 млн теңгеге дейін, ал 329 мың адамның 5 млн теңгеден астам қарызы болған.

1,5 млн теңгелік шек — азаматтардың банкроттығы үшін дербес заңдық негіз емес, зерттеудің талдамалық шекарасы ғана.

2024 жылы 83 057 өтініш берілсе, 2025 жылдың алғашқы бес айында 77 106 өтініш түскенін Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) хабарлады. Өтініш беру банкрот деп тануға тең емес.

МКК ресми хабарламасы жасалған күнге мемлекеттік кірістер органдары арқылы 28,4 мың азамат, ал сот шешімі бойынша 196 азамат банкрот деп танылған.

Заң көмегінің ашық нарығы проблемалық аудиториядан әлдеқайда тар: оны заңға сәйкестік, хабардарлық, сенім, заңгерлік сүйемелдеуге төлеу қабілеті және дербес өтініш беру мүмкіндігі шектейді.

Нарықты сенімді бағалау үшін қарыз сомасы, мерзімі өту ұзақтығы, мүлік, кредитор түрі және өңірлер бойынша дербестендірілмеген микродеректер немесе кросс-табуляциялар қажет.

Қазақстанда ірі қарызы және ұзақ мерзімді берешегі бар қанша адам бар?

Қысқаша жауап: ашық деректер нақты санды бермейді. Duna.kz есептік моделі 1,5 млн теңгеден астам қарызы және 90+ күн мерзімі өткен берешегі бар аудиторияны 480–960 мың адам диапазонында бағалайды. Бұл азаматтардың тізілімі немесе банкроттыққа заңдық тұрғыдан сай келетін адамдар саны емес, есептік дәліз болып табылады.

Диапазон 90+ күн мерзімі өткен 1,6 млн қарыз алушы бағдарынан құрылған. Төменгі сценарий осы топтың 30%-ында ірі қарыз бар деп болжайды; жоғарғы сценарий — 60%-ында. Бұл үлес кросс-табуляциямен расталмайынша, тек сезімталдықты бағалау туралы айту дұрыс болады.

1-сурет. Бастапқы модельдің диапазондары. Дереккөз: бастапқы зерттеу негізіндегі Duna.kz есептеулері. Жылдық сұраныс мәндері — бақыланатын статистика емес, гипотеза.

Негізгі көрсеткіштер

Көрсеткіш	Мәні	Дерек түрі	Қалай түсіну керек
Банк жүйесіндегі қарыз алушылар	7,71 млн	Сыртқы қайталама бағдар	Контекст базасы; күн мен әдістемені салыстыру қажет
90+ күн мерзімі өтуі	1,6 млн адам	Сыртқы қайталама бағдар	Барлығында ірі қарыз жоқ немесе рәсімге сай келмейді
1–5 млн ₸ қарыз	01.01.2024 ж. 2,22 млн	Ресми факт	Топ 1,5 млн шегінен ішінара ғана кеңірек
>5 млн ₸ қарыз	01.01.2024 ж. 329 мың	Ресми факт	Ірі берешектің сенімді төменгі кіші тобы
>1,5 млн ₸ және 90+ қиылысуы	480–960 мың	Duna.kz бағалауы	30–60% болжамына тәуелді
Өтініштер, 2024	83 057	МКК ресми фактісі	Өтініштер ағыны, нарықтың бірегей аудиториясы емес
Өтініштер, 2025 ж. 5 айы	77 106	МКК ресми фактісі	Маусымдық модельсіз тікелей жылдық деңгейге көбейтуге болмайды

Бағалау қалай құрылған

1-қадам. Проблемалық топты анықтау

Зерттеу үшін 90+ күн ұзақ мерзімді берешек таңдалды. Бұл қарызға қызмет көрсетудің нашарлауының пайдалы қаржылық индикаторы, бірақ ол төлем қабілетсіздігінің заңдық ұғымымен бірдей емес.

2-қадам. Қарыз сомасының шегін қою

1,5 млн теңге шегі маркетингтік сегменттеу және шағын міндеттемелердің бір бөлігін алып тастау үшін қажет. Жария ресми деректер басқа аралықтарды береді — 1 млн-ға дейін, 1–5 млн және 5 млн-нан жоғары, сондықтан 1,5 млн шегімен нақты қиылысу тікелей бақыланбайды.

3-қадам. Сезімталдықты тексеру

>1,5 млн қарызы бар 90+ топтың үлесі	Аудиторияны бағалау
30%	480 мың
40%	640 мың
45%	720 мың
50%	800 мың
60%	960 мың

Duna.kz деректері. Негізгі болжам әрбір 10 пайыздық тармаққа өзгерген кезде аудиторияны бағалау шамамен 160 мың адамға өзгереді. Сондықтан диапазонсыз бір ғана сан жалған дәлдік тудырады.

Ресми статистика қарыз құрылымы туралы не дейді

Ұлттық банк Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы туралы 2023 жылғы есебінде ірі борыштық топтардың өскенін көрсетті. 2024 жылғы 1 қаңтарда 2,22 млн қарыз алушы 1–5 млн теңге, тағы 329 мың адам — 5 млн-нан астам қарыз аралығында болды. 1–5 млн, 5–10 млн және 10 млн-нан астам қарызы бар топтарда қарыз алушылардың сәйкесінше 63%, 73% және 89%-ында төрт және одан да көп несие болған.

Бұл деректер ірі міндеттемелері бар қарыз алушылар арасында көпнесиеліліктің ауқымын растайды, бірақ олардың қаншасында бір уақытта 90+ күн мерзімі өткен берешек бар екеніне жауап бермейді. Сондықтан олар контекстті күшейтеді, бірақ таңдалған 30–60% үлесін толық валидацияламайды.

Өтініштер және рәсімдердің нақты қолданылуы

МКК өтініштер санының өскенін хабарлайды: 2024 жылы 83 057 және 2025 жылғы қаңтар–мамырда 77 106 өтініш. Ресми хабарлама жасалған күнге мемлекеттік кірістер органдары арқылы 28,4 мың азамат, сот шешімімен — 196 азамат банкрот деп танылды; төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін 103 азамат қолданды.

Өтініштер мен банкрот деп тану арасындағы алшақтық нарықты бағалау үшін аса маңызды. Ол заң сүзгілерін, өтініштердің сапасын, қарыздар құрамын және басқа да негіздерді көрсетеді, бірақ шешімдердің егжей-тегжейлі массивінсіз барлық алшақтықты бір ғана себепке телуге болмайды.

2-сурет. Тұжырымдамалық воронка. Алғашқы екі деңгей — сыртқы бағдарлар, үшіншісі — бағалау, соңғы екеуі заңдық және мінез-құлықтық валидацияны талап етеді. Соңғы бағандардың биіктігі схема түрінде берілген және нарықтық статистика болып табылмайды.

Аудиторияға кім кіреді — және кім кірмейді

Сегмент	Не белгілі	Банкроттықтың мақсатты аудиториясы деп санауға бола ма
Мерзімі өтпеген >1,5 млн қарыз	Жүктеме бар, бірақ қызмет көрсету тұрақты болуы мүмкін	Жоқ, тек қарыз мөлшері жеткіліксіз
Шағын қарыз кезіндегі 90+ мерзімі өтуі	Төлемнің тұрақты проблемасы бар	Автоматты түрде емес; сома, кредиторлар мен шарттар маңызды
>1,5 млн қарыз + 90+ күн	Ауырлықтың екі белгісі бар	Ары қарай біліктілікті тексеру үшін тек алдын ала сегмент
Өтініш берді	Білінген ниет бар	Критерийлерге сәйкестікті немесе ақылы сүйемелдеуге қажеттілікті білдірмейді
Банкрот деп танылды	Рәсім тиісті шешіммен аяқталды	Рәсімді қолдану фактісі, бірақ коммерциялық нарықтың көлемі емес

Құқықтық шеңбер: неге маркетингтік сегмент заңдық сегментке тең емес

«Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы үш рәсімді реттейді. Соттан тыс банкроттық үшін, атап айтқанда, міндеттемелердің 1600 АЕК шегі, мүліктің болмауы және белгіленген мерзім ішінде өтеудің болмауы ескеріледі; заңда ерекшеліктер мен арнайы шарттар бар. Сот арқылы банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру үшін өзге негіздер қолданылады.

Маңызды. Бұл материал аудиторияны және бағалау әдісін сипаттайды. Ол нақты адамның рәсімге құқығын анықтамайды және заңның қолданыстағы редакциясын тексеруді немесе заңгерлік кеңесті алмастырмайды.

Duna.kz талдауы нені көрсетеді

1. Басты белгісіздік қиылысудың ішінде жатыр

Қарыз мөлшері және мерзімі өту бойынша бөлек сандар қолжетімді, бірақ олардың бірлескен үлестірімі жоқ. Сондықтан нәтиженің дәлдігі арифметикамен емес, қиылысу үлесі туралы болжамның сапасымен анықталады.

2. «Проблемалық аудитория» және «қызметтер нарығы» — әртүрлі шамалар

Азаматтардың бір бөлігі мемлекеттік қызметтерді өз бетінше пайдаланады; бір бөлігі критерийлерге сәйкес келмейді; енді біреулері қайта құрылымдауды, келіссөздерді немесе төлем қабілеттілігін қалпына келтіруді таңдайды. Ақылы нарық осы сүзгілерден кейін ғана қалыптасады.

3. Сұраныс мінез-құлық арқылы жақсырақ өлшенеді

Өтініштер, іздеу сұраулары, өтінімдер, білікті кеңестер және аяқталған рәсімдер — бақыланатын деңгейлер. Оларды бір болжамдық коэффициентпен алмастырмай, когорта бойынша және өңірлер бөлінісінде талдау қажет.

4. Жария бағалау диапазон болып қалуы тиіс

Сенімді кросс-табуляция пайда болғанға дейін жария тұжырымдама «миллионға жуық әлеуетті банкрот» емес, «480–960 мыңдық сценарийлік бағалау» ретінде берілуі керек.

Бұл бизнес үшін нені білдіреді

Маркетингті кепілдіктендірілген есептен шығару уәдесінің айналасында емес, жағдайды диагностикалау және заңды бағытты таңдау төңірегінде құру.

Сегменттерді бөлу: ұзақ мерзімді берешек; мерзімі өтпеген ірі қарыз; қабылданбаған өтініш; төлем қабілеттілігін қалпына келтіру; сот рәсімі.

Рәсімнің критерийлері, салдары және баламалары бойынша білім беру контентін міндетті түрде өзектендіру күнімен пайдалану.

Ниеттен білікті жағдайға дейінгі воронканы өлшеу: сұраныс → өтінім → критерийлерді тексеру → келісімшарт → рәсім нәтижесі.

Алматы мен Астананы тек сұраныс расталғаннан кейін бөлек қадағалау; деректерсіз елордалық паттерндерді бүкіл Қазақстанға таратпау.

Қаржылық жағынан осал аудиториямен этикалық коммуникацияны сақтау және қысымнан, ұяттан және дәлелденбейтін кепілдіктерден аулақ болу.

Аудиторияның одан әрі өзгеру сценарийлері

Сценарий	Не болуы мүмкін	Негізгі индикаторлар
Базалық	Рәсімдерге жоғары қызығушылық сақталады; бағалау сегментінің көлемі кең болып қала береді, бірақ дәлдік шектеулі.	DPD 90+, өтініштер, мақұлдаулар, қарыз құрылымы
Қаржылық тұрақтылық үшін оң	Қайта құрылымдау және табыстың өсуі тұрақты мерзімі өтуді азайтады.	90+ төмендеуі, реттеуден кейінгі төлемдер
Теріс	Өмір сүру құны мен борыштық жүктеменің өсуі ұзақ мерзімді берешекке өтуді арттырады.	Жаңа 90+, көпнесиелілік, борыштық жүктеме
Реттеушілік	Заңдағы өзгерістер борыштық жүктемені пропорционалды өзгертпестен, қолдану аясы мен өтініштер ағынын өзгертеді.	Заң редакциялары, ережелер, бас тарту үлесі

Барлық сценарийлер — адам санының болжамы емес, бақылау гипотезалары. Сандық болжам жасау үшін қарыз күйлері арасындағы ауысулар бойынша уақыттық қатарлар қажет.

Әдіснама және шектеулер

Зерттеу кабинеттік талдау мен сценарийлік модельдеуді пайдаланады. Базалық формула: N(қарыз >1,5 млн және 90+) = N(90+) × p(қарыз >1,5 млн | 90+). Duna.kz моделінде шартты ықтималдық 30–60% диапазонымен берілген. Формула ашық, бірақ шартты ықтималдық ашық дереккөздерде тікелей байқалмайды.

Әртүрлі дереккөздер қарыз алушыларды, шарттарды және міндеттемелерді санауы мүмкін; оларды әдістемесіз салыстыруға болмайды.

Көрсеткіштер әртүрлі күндерге жатады; олар біртұтас сәттік қиманы құрамайды.

1–5 млн аралығы 1,5 млн-нан жоғары берешекті нақты бөлуге мүмкіндік бермейді.

90+ мерзімі өту — қаржылық индикатор, толық заңдық тест емес.

Өтініштер қайталанатын өтініштерді қамтуы мүмкін; әдістемесіз оларды бірегей адамдар деп санауға болмайды.

Бастапқы құжаттағы 5–15% жылдық сұраныс бақыланатын таңдамамен расталмаған және факт ретінде пайдаланылмайды.

Қандай деректер бағалауды нақтылауға мүмкіндік береді

Деректер жиынтығы	Минималды өрістер	Нені береді
Кредиттік бюро / реттеуші	Бірегей қарыз алушы, қарыз сомасы, DPD, шарттар саны, кредитор түрі	Қиылысуды тікелей бағалауды
МКК және соттар	Өтініш, шешім, бас тарту себебі, рәсім, өңір, күн	Заңдық қолданылу воронкасын
Борышкерлерге сауалнама	Ниет, хабардарлық, сенім, сүйемелдеуге төлеу қабілеті	Мінез-құлықтық сұранысты бағалауды
Бірнеше жеткізушінің жеке басы жасырылған CRM	Арна, біліктілік, шарт, нәтиже	Бір компанияның дерегін таратпай, қолжетімді ақылы сегменттің көлемін

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстанда қанша борышкер банкроттықты қарастыра алады?

Нақты ашық көрсеткіш жоқ. Duna.kz сценарийлік моделі 1,5 млн теңгеден астам қарыз бен 90+ күн мерзімі өтудің үйлесімі бар 480–960 мың адамды береді, бірақ бұл топ заңдық тұрғыдан сай келетін аудиториядан кеңірек.

1,5 млн теңге қарыз банкроттық үшін негіз болып табыла ма?

Жоқ. Бұл осы зерттеудің талдамалық шегі. Рәсімнің қолданылуы заңның өзекті шарттарымен, рәсім түрімен, қарыздар құрамымен, мүлікпен, төлем жасамау мерзімімен және басқа да жағдайлармен анықталады.

Неліктен мерзімі өткен барлық адамдарды заңгерлердің әлеуетті клиенттері деп санауға болмайды?

Олардың қарыз сомасы мен түрі, құқықтық жағдайы, әрекет етуге дайындығы және шешім табу тәсілін таңдауы әртүрлі. Көптеген адамдар өз бетінше өтініш бере алады немесе реттеудің басқа жолын таңдауы мүмкін.

Банкроттыққа берілген өтініштер саны нені көрсетеді?

Ол рәсімді пайдалануға деген ниетті көрсетеді, бірақ мақұлданған жағдайлардың санын және заңгерлік сүйемелдеудің ақылы нарығының көлемін білдірмейді.

Duna.kz мұндай міндеттермен қалай жұмыс істейді

Duna.kz нарықты зерттейді, аудиторияларды сегменттейді, сұранысты тексереді және күрделі әрі реттелетін санаттар үшін маркетингтік стратегиялар құрады. Осы тауаша үшін команда ресми статистиканы, іздеу сұранысын, воронка деректерін және сапалық сұхбаттарды біртұтас дәлелді модельге біріктіре алады — фактілер мен болжамдарды араластырмай.

Нарықты зерттеу және қолжетімді аудиторияны бағалау.

Реттелетін тауашада маркетингтік стратегия және позициялау.

Сараптамалық контенттің SEO, GEO және AEO-архитектурасы.

Воронка аналитикасы және гипотезаларды тексеру жоспары.

Дереккөздер мен деректер

Меншікті материалдар

Duna.kz зерттеуі: аудиторияны сценарийлік есептеулер және берешек пен мерзімі өту топтарының қиылысу логикасы.

Әдіснаманы тексеру және дереккөздерді жаңарту Duna.kz командасымен орындалды — 2026 жылғы 29 тамыз.

Ресми дереккөздер

Қазақстан Ұлттық Банкі. «Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы туралы есеп 2023»: https://nationalbank.kz/file/download/104024

«Әділет» АҚЖ. «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» ҚР 2022 жылғы 30 желтоқсандағы №178-VII Заңы, өзекті редакция: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2200000178

Мемлекеттік кірістер комитеті. «Қазақстандағы жеке тұлғалардың банкроттығы: қорытындылар мен жаңалықтар»: https://www.gov.kz/memleket/entities/kgd/press/news/details/1008603?lang=ru

Бастапқы зерттеудің қайталама дереккөздері

Kursiv — қарыз алушылар саны және көпнесиелілік туралы Ұлттық банк деректеріне сілтеме жасалған материал: https://kz.kursiv.media/2025-11-21/lgtn-polovina-zaemshhikov-v-kazahstane-imeet-chetyre-i-bolee-kredita-naczbank/

Inform.kz — несиелер бойынша 90 күннен астам мерзімі өткен 1,6 млн азамат туралы хабарлама: https://www.inform.kz/ru/16-mln-kazahstantsev-imeyut-prosrochku-po-kreditam-bolee-90-dney-9b2586

Zakon.kz — халықтың жалпы берешегі шамамен 23 трлн теңгеге жеткені туралы хабарлама: https://www.zakon.kz/finansy/6496720-zadolzhennost-naseleniya-po-kreditam-vyrosla-do-23-trln-tenge--deputat.html

Бастапқы құжаттағы Inbusiness.kz және Bizmedia.kz бастапқы әдістемені салыстыру қажеттілігіне байланысты негізгі бағалаудың негізі ретінде пайдаланылмады.